This blog is hosted on Ideas on EuropeIdeas on Europe Avatar

EU & Democracy

Democratic Impact of EU Measures

Τα Μέτρα Αναδιανομής και η Επιστολή Τσακαλώτου

Η επιστολή του Υπουργού Οικονομικών δεν περιλαμβάνει νέες δεσμεύσεις, δεν ανακαλεί τα μέτρα που ανακοινώθηκαν από τον Πρωθυπουργό, ούτε και έρχεται σε αντίθεση με την υλοποίηση των μέτρων στην Ελληνική έννομη τάξη. Τα μέτρα που λήφθηκαν δεν φαίνεται να εμπίπτουν στο πλαίσιο της δέσμευσης αποφυγής μονομερών ενεργειών

Εισαγωγή

Στις 5 Δεκεμβρίου 2016, συνεδρίασε το Eurogroup σχετικά με την 2η αξιολόγηση του 3ου Ελληνικού Προγράμματος Οικονομικής Βοήθειας με τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ΕΜΣ).  Στην Δήλωση του Eurogroup, διατυπώθηκε η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις και η συμφωνία για τον προϋπολογισμό του 2017 (1.75% ΑΕΠ πλεόνασμα). Έγινε επίσης αναφορά στον Αυτόματο Μηχανισμό Δημοσιονομικής Προσαρμογής Προϋπολογισμού Γενικής Κυβέρνησης, το αναφερόμενο και ως ‘κόφτη’ (Ν. 4389/2016), αλλά και στην πιθανή συμμετοχή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) έπειτα της ολοκλήρωσης της αξιολόγησης (σχετικά με συμμετοχή του ΔΝΤ στο Is the IMF necessary for the 3rd Greek Program?).

Σημαντικότερα όμως, διατυπώθηκε, για πρώτη φορά στην διάρκεια των 3 Προγραμμάτων Οικονομικής Βοήθειας της Ελλάδας από το 2010, η υιοθέτηση συγκεκριμένων βραχυπροθέσμων μέτρων για την βελτίωση της βιωσιμότητας του Ελληνικού χρέους (οι δανειστές κατέχουν περίπου το 50%). Η γενικότερη δέσμευση για την υιοθέτηση μέτρων υπήρχε ήδη από το 2012, και συγκεκριμενοποιήθηκε περαιτέρω στα Eurogroup 9 και 25 Μαΐου 2016.

Η εφαρμογή των μέτρων τελούσε πάντα υπό την προϋπόθεση επίτευξης πρωτογενούς πλεονάσματος από την πλευρά της Ελλάδας. Ο στόχος που ετέθη το 2012 από τους δανειστές για πρωτογενές πλεόνασμα 4.5% ΑΕΠ το 2016 (το οποίο ήταν ήδη μετάθεση του στόχου για το 2014), μειώθηκε σε 0.5% ΑΕΠ. Αυτό υπήρξε ένα σημαντικό βήμα προς την βιωσιμότητα της Ελληνικής οικονομίας. Επιπρόσθετη επιτυχία για την κυβέρνηση αποτελεί το γεγονός ότι το πλεόνασμα του 2016 υπολογίζεται να ανέλθει από 1.1% έως 2% ΑΕΠ, ήτοι να υπάρξει τουλάχιστον διπλάσια υπεραπόδοση σε σχέση με τον στόχο.

Με τα δεδομένα αυτά, το Eurogroup ενέκρινε στις 5 Δεκεμβρίου την ενεργοποίηση για πρώτη φορά συγκεκριμένων βραχυπρόθεσμων μέτρων για την βιωσιμότητα του Ελληνικού χρέους, απομειώνοντας το κατά περίπου 22% με πιθανό όφελος € 45 δισεκατομμύρια. Να σημειωθεί ότι έχει επίσης προβλεφθεί η εφαρμογή μεσοπρόθεσμων αλλά και μακροπρόθεσμων συναφών μέτρων για την περίοδο μετά το 2018.

Δεδομένης της ανωτέρω υπεραπόδοσης, ο Πρωθυπουργός, στο διάγγελμα του στις 8 Δεκεμβρίου 2016, αποφάσισε την αναδιανομή των πλεοναζόντων εσόδων για την προστασία των οικονομικά ευαίσθητων στρωμάτων της κοινωνίας, χορηγώντας επίδομα σε χαμηλοσυνταξιούχους ενόψει εορτών, ήτοι επαναφέροντας μερικώς την 13ης σύνταξη για πρώτη φορά μετά από 4 χρόνια (είχε αρχικά μειωθεί το 2010 με τον Ν. 3847/2010 και έπειτα καταργήθηκε το 2012 με τον Ν. 4093/2012), και αναστέλλοντας της αύξηση του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), η οποία προβλέπεται με τον Ν. 4389/2016, για τα νησιά τα οποία έχουν σηκώσει το βάρος της προσφυγικής κρίσης (Βόρειο & Ανατολικό Αιγαίο).

Όμως, μέλη του Eurogroup επιχειρηματολόγησαν ότι η κίνηση αυτή συνιστά μονομερή ενέργεια από την πλευρά της Ελληνικής κυβέρνησης και υπήρξε ένα άτυπο ‘πάγωμα’ των μέτρων που αποφασίστηκαν για το Ελληνικό χρέος μετά την ανακοίνωση των ανωτέρω. Σε συνέχεια αυτού, εστάλη μια επιστολή από τον Υπουργό Οικονομικών (ΥΠΟΙΚ) στις 23 Δεκεμβρίου 2016. Η επιστολή αυτή χαρακτηρίστηκε ως «κατάπτυστη» από την Αξιωματική Αντιπολίτευση, και ως «δέσμευση αποφυγής εκλογών», ως περιλαμβάνουσα «αυτογκόλ» και νέες δεσμεύσεις από πλευράς της Κυβέρνησης, κλπ., από ένα μεγάλο μέρος των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Ανταποκρίνονται αυτά όμως στο περιεχόμενο της επιστολής? Και είναι τα μέτρα που ανακοινώθηκαν μονομερής ενέργεια?

1. Σχετικά με τον εφάπαξ χαρακτήρα των μέτρων.

Τα μέτρα ήταν εξ’ αρχής εφάπαξ εφαρμοζόμενα, κάτι το οποίο ήταν δημόσια γνωστό. Όσον αφορά στις συντάξεις, αυτό είναι εμφανές από το Σχέδιο Νόμου που εισηγήθηκε η Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων στην Ολομέλεια του Κοινοβουλίου για ψήφιση ήδη από τις 13 Δεκεμβρίου, ήτοι 10 ημέρες πριν την επιστολή του ΥΠΟΙΚ. Ακόμη και ο τίτλος του σχετικού άρθρου είναι «Εφάπαξ οικονομική ενίσχυση…». Όσον αφορά στον μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ στα νησιά του Βόρειου και Ανατολικού Αιγαίου που επιφορτίζονται με τις συνέπειες τις μεταναστευτικής κρίσης, η σχετική τροπολογία κατατέθηκε στις 19 Δεκεμβρίου, ήτοι 3 ημέρες πριν την επιστολή του ΥΠΟΙΚ, και σε αυτήν αναφέρεται ότι η μείωση ισχύει για ένα έτος μέχρι 31.12.2017.

Τα ανωτέρω συνάδουν και με το προαναφερθέν σχετικό διάγγελμα του Πρωθυπουργού, στο οποίο αναφέρεται ότι το επίδομα σύνταξης χορηγείται «ενόψει εορτών» και η μείωση συντελεστή ΦΠΑ για τα ανωτέρω νησιά προβλέπεται «για όσο μαίνεται η προσφυγική κρίση», δηλαδή περιθώριο ενός έτους, δεδομένου ότι, όπως αναφέρει ο Πρωθυπουργός παρακάτω «… η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι χάρη στην Ελλάδα θα αποκατασταθεί από το Μάρτη η κανονικότητα και θα ξαναμπεί σε εφαρμογή η Συμφωνία του Δουβλίνου». Συνεπώς, δεν υπήρξε καμία έκπληξη ή ανακρίβεια σε σχέση με τα αναφερόμενα στην επιστολή του ΥΠΟΙΚ. Όπως συναφώς αναφέρει ο ΥΠΟΙΚ στην επιστολή του «Αναφορικά με το μέτρο για τις συντάξεις, αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο ο πρωθυπουργός όσο και εγώ έχουμε ξεκαθαρίσει δημόσια…, ότι αυτή είναι μια εφάπαξ πληρωμή […]. Αναφορικά με την προσωρινή αναστολή του ΦΠΑ…, το μέτρο περιορίζεται μόνο στο 2017».

2.Σχετικά με τον μηχανισμό περικοπής δαπανών.

Τρείς παρόμοιοι σχετικοί μηχανισμοί έχουν θεσμοθετηθεί με τους Ν. 4270/2013, Ν. 4334/2015 (καταργήθηκε με τον Ν. 4336/2015), και Ν. 4389/2016. Ο ΥΠΟΙΚ αναφέρεται στον τελευταίο, σύμφωνα με τον οποίο γίνονται αυτόματες (ήτοι χωρίς συμμετοχή του Κοινοβουλίου και μόνον με Προεδρικό Διάταγμα ή/και Έκθεση του ΥΠΟΙΚ) περικοπές δαπανών σε περίπτωση υστέρησης εσόδων έναντι των στόχων του Προγράμματος. Στον μηχανισμό αυτό όμως, υπάρχει η δυνατότητα αντικατάστασης οικονομικών με διαρθρωτικά μέτρα, μετά από κοινή συνεννόηση με την Τρόικα (Ευρωπαϊκής Κεντρική Τράπεζα, Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ΔΝΤ) και τον ΕΜΣ. Επιπροσθέτως, ο ΥΠΟΙΚ στην επιστολή του δεσμεύεται ενεργοποίηση του μηχανισμού όσον αφορά σε πιθανή απόκλιση από τον στόχο των εσόδων μόνον του 2016 και όχι για το 2017 ή 2018. Δεδομένης της προαναφερθείσας πορείας των εσόδων, με τουλάχιστον διπλή υπεραπόδοση σε σχέση με τον στόχο, η ενεργοποίηση του μηχανισμού για το 2016 έχει ελάχιστες πιθανότητες.

 3. Σχετικά με την δέσμευση για συμφωνία Τρόικας/ΕΜΣ (θεσμοί) στα μέτρα.

Η επιστολή του ΥΠΟΙΚ αναγνωρίζει ότι οποιαδήποτε μέτρα με δημοσιονομικές επιπτώσεις στο Πρόγραμμα πρέπει να εγκρίνονται και από τους θεσμούς. Ενώ αυτή η δέσμευση παρουσιάστηκε ως νέα, παρά ταύτα από το 2010 και μετά κάθε κυβέρνηση έχει αναλάβει την ίδια δέσμευση στα Μνημόνια των σχετικών Προγραμμάτων.  Στα κείμενα των σχετικών Μνημονίων και επικαιροποιήσεων αναφέρεται ότι «Οι αρχές θα παραμείνουν σε πολύ στενή επαφή και θα συμβουλεύονται… (την Τρόικα) για την υιοθέτηση μέτρων που περιλαμβάνονται… (στο Μνημόνιο)», και ότι «Οι αρχές δεσμεύονται να συμβουλεύονται την… (Τρόικα) για την υιοθέτηση πολιτικών που δεν είναι συμβατές με το παρόν μνημόνιο/που εμπίπτουν στο πλαίσιο του παρόντος μνημονίου», ή παρόμοια κείμενα παραλλαγές αυτών (π.χ. ενδεικτικά Μάιος 2010: σελ. 26 και 47, Αύγουστος 2010: σελ. 20-1 και 31, Μάρτιος 2012: σελ. 50-1, Δεκέμβριος 2012: σελ. 64-6, Αύγουστος 2015: σελ. 4, Ιούνιος 2016: σελ. 1). Συνεπώς, η επιστολή του ΥΠΟΙΚ επιβεβαίωσε την δέσμευση, η οποία υπήρξε πανομοιότυπη για όλες της Ελληνικές κυβερνήσεις από το 2010 και έπειτα.

Συναφώς, φαίνεται στην επιστολή μια προσπάθεια του ΥΠΟΙΚ να εδραιώσει εμμέσως τομείς στους οποίους θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί οποιοδήποτε μελλοντικό πλεόνασμα, όπως στην ελάφρυνση φορολογικών βαρών, κλπ., προωθώντας έτσι μια περισσότερο κοινωνική πολιτική. Σχετικώς, αναφέρει στην επιστολή «αναγνωρίζουμε ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε στοχευμένα μέτρα για την ενδυνάμωση της κοινωνικής προστασίας (ειδικά στο Πρόγραμμα για το Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης) και/ή για τη μείωση των φορολογικών βαρών που προκύπτουν από τις μνημονιακές δεσμεύσεις».

4. Σχετικά με το εάν τα μέτρα αυτά αποτελούν μονομερή ενέργεια της Ελλάδας.

Από τις προαναφερθείσες δεσμεύσεις, στην ισχύουσα δέσμευση για το 3ο Πρόγραμμα προβλέπει προβλέπεται η κυβέρνηση να συμβουλεύεται και να συμφωνεί με την Τρόικα για «όλες τις ενέργειες που είναι σχετικές με την επίτευξη των στόχων… (του Μνημονίου) πριν αυτές οριστικοποιηθούν και υιοθετηθούν νομικά». Εφόσον, λοιπόν, η κυβέρνηση έπραξε όλες τις απαραίτητες ενέργειες σε συνεργασία με την Τρόικα, για την επίτευξη του στόχου του 0.5% ΑΕΠ πλεονάσματος, δύναται να επιχειρηματολογηθεί ότι οποιαδήποτε ενέργεια για διάθεση πλεοναζόντων εσόδων μετά την ικανοποίηση του στόχου αυτού δεν εμπίπτει στην συγκεκριμένη δέσμευση, πάντα και με την προϋπόθεση ότι δεν αναστρέφονται μεταρρυθμίσεις οι οποίες έχουν εφαρμοστεί έως τώρα (συναφώς και με την δέσμευση της κυβέρνησης στην Σύνοδο Κορυφής της Ευρωζώνης στις 12 Ιουλίου 2015).

Συμπέρασμα

Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, οι χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιήθηκαν για την επιστολή του ΥΠΟΙΚ δεν επιβεβαιώνονται, εφόσον αυτή δεν περιλαμβάνει νέες δεσμεύσεις, δεν ανακαλεί τα μέτρα που ανακοινώθηκαν από τον Πρωθυπουργό, ούτε και έρχεται σε αντίθεση με την υλοποίηση των μέτρων στην Ελληνική έννομη τάξη. Τα μέτρα που λήφθηκαν δεν φαίνεται να εμπίπτουν στο πλαίσιο της δέσμευσης αποφυγής μονομερών ενεργειών. Σε κάθε περίπτωση, τα μέτρα αυτά έχουν ως στόχο την μερική ενίσχυση, έστω και προσωρινά, των οικονομικά ασθενέστερων στρωμάτων της κοινωνίας, συμβάλλοντας στην ενδυνάμωση του εξασθενημένου κοινωνικού κράτους της Ελλάδας.



Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Subscribe to a fortnightly email featuring posts from Ideas on Europe hosted blogs

UACES and Ideas on Europe do not take responsibility for opinions expressed in articles on blogs hosted on Ideas on Europe. All opinions are those of the contributing authors.